Dieta w PNO

Jak dbać o dietę dziecka z PNO?

Zbilansowana i odpowiednio skomponowana dieta jest ważna dla zdrowia każdego człowieka. Prawidłowe odżywianie wpływa na dobre samopoczucie, wspomaga odporność i codzienne funkcjonowanie.

Właściwa dieta – niezależnie od stanu zdrowia – powinna dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych, mineralnych i witamin, aby zapewnić odpowiednie wzrastanie i rozwój organizmu, a także jego regenerację. Podczas gdy prawidłowe nawyki żywieniowe są ważnym elementem stylu życia dla zdrowych dzieci, stają się szczególnie ważne, kiedy mówimy o małych pacjentach cierpiących na pierwotne niedobory odporności. Brak właściwego odżywiania może prowadzić do wielu schorzeń przewlekłych, ale również może wpływać na rozwój infekcji i spadku odporności, na które chorzy z PNO już są narażeni.

O ile nie występują żadne dodatkowe schorzenia dla dzieci z PNO zalecana jest dieta zgodna z zasadami zdrowego żywienia. Bogata w błonnik i pełnoziarniste produkty zbożowe, pełnowartościowe białko i nienasycone kwasy tłuszczowe oraz owoce i warzywa. Tak jak w przypadku ogółu populacji zaleca się ograniczenie żywności wysoko przetworzonej, soli, cukrów prostych i tłuszczów pochodzenia zwierzęcego.

Poza zbiorem ogólnych zasad zdrowego żywienia, na uwagę zasługuje kilka wybranych składników, które wykazują pewne działanie immunomodulujące i mogą wpływać – korzystnie lub nie - na prace układu odpornościowego.

Zacznijmy od ograniczeń. Produkty, które znane są ze swojego prozapalnego potencjału to:

  • cukier – czyli jednocześnie wszystkie produkty bogate w ten składnik jak słodycze, napoje, a nawet soki owocowe.
  • nasycone kwasy tłuszczowe – a dokładniej tłuszcze pochodzenia zwierzęcego oraz te nasycone, które spotykamy w świecie roślin, czyli znajdujące się np. w oleju palmowym. Znak ostrzegawczy powinien pojawić się więc przy przetworzonych wędlinach (mielonki, mortadele), kiełbasach, parówkach i tłustych mięsach, a także gotowych wyrobach cukierniczych, do których najczęściej dodaje się oleju palmowego.
  • kwasy tłuszczowe omega-6 – w odpowiedniej ilości są niezbędne do wzrostu i rozwoju dzieci. Ich korzystne działanie jednak kończy się w momencie, kiedy dostarczamy ich z dietą zbyt dużo i zaburzamy proporcje pomiędzy omegą-6 a omegą-3. Kwasy omega-6 w dużych ilościach mają silne działanie pro zapalne. Znajdziemy je wszędzie tam, gdzie dodawane są oleje roślinne pochodzące ze słonecznika, pestek winogron, soi i kukurydzy, czyli w sosach, dresingach, ciastkach, daniach gotowych i półproduktach.
  • tłuszcze trans – „transami” nazywamy tłuszcze wielonienasycone o szczególnej budowie przestrzennej i bardzo niekorzystnym działaniu na organizm. Dziś wiemy, że odpowiadają one za szereg dolegliwości, takich jak procesy zapalne i na ich tle choroby układu krążenia, nowotwory a nawet cukrzyca typu 2, tak więc zdecydowanie wszyscy – nie tylko mali pacjenci z PNO – powinni ich unikać. Spotkamy je głównie w produktach smażonych i długotrwale ogrzewanych, takich jak np. pączki, frytki, fast foody, ciastka, chipsy, a także w maśle i tłustych produktach mlecznych.

Wszystkie wyżej wymienione składniki mogą istotnie wpływać na nasilone ryzyko rozwoju infekcji i stanów zapalnych w organizmie. Wiadomo, że pacjenci z PNO są szczególnie narażeni na występowanie stanów zapalnych śluzówki przewodu pokarmowego, dlatego minimalizowanie ryzyka z tym związanego jest kluczowym celem w tej chorobie.

A teraz o tym, co koniecznie powinno znaleźć się na talerzu każdego malucha z PNO:

Tak samo, jak możemy wyróżnić składniki pożywienia działające niekorzystnie, możemy też zidentyfikować te, które będą naszymi super-bohaterami w walce o odporność. Zaliczymy do nich:

  • dobre kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-9 – omega-3 słusznie kojarzy się z rybami i tym co morskie – tłuste ryby morskie i oceaniczne to najlepsze źródło łatwo przyswajalnych kwasów z rodziny Omega-3: EPA i DHA. Pamiętać należy aby uważnie wybierać ryby w sklepie – najlepsze będą te dziko poławiane, a nie z hodowli. Aby wspomóc organizm w balansowaniu stosunku omega-3 do omega-6, a tym samym wspierać walkę przeciwko zapaleniom, możemy również zaprosić do pomocy kwasy z rodziny omega-9 (jednonienasycone), które „wyganiają” nadmiar omegi-6 i pozwalają organizmowi w pełni wykorzystywać dobroczynne działanie omegi-3. „9” znajdziemy przede wszystkim w oliwie z oliwek, oleju rzepakowym i awokado.
  • antyoksydanty – czyli składniki o działaniu zwalczającym wolne rodniki, które bardzo niekorzystnie działają na cały organizm, poczynając od przyspieszania procesów starzenia do wręcz nasilania procesów nowotworzenia. Wolne rodniki „zanieczyszczają” organizm, utrudniają naturalną obronę przed patogenami i osłabiają układ odpornościowy. Aby zapewnić ich odpowiednią podaż koniecznie połóżmy na talerzu kolorowe warzywa i owoce (dokładnie umyte!). Im bardziej intensywny kolor, tym więcej korzystnych antyoksydantów! Działanie antyoksydacyjne będą mieć również witaminy A, C i E obecne w żywności.
  • błonnik – jest doskonale znany ze swoich dobroczynnych właściwości usprawniających trawienie, pomagających zarządzać cholesterolem i chroniących przed nowotworami jelita grubego. Okazuje się, że błonnik ma również swoje kluczowe działanie we wspomaganiu układu odpornościowego. Niektóre frakcje błonnika takie jak beta-glukany czy oligofruktoza wykazują bezpośrednie działanie korzystnie stymulujące układ odpornościowy. Zwiększone spożycie błonnika całkowitego zostało w wielu badaniach powiązane z mniejszą zachorowalnością na infekcje górnych dróg oddechowych, jaki i mniejszą zapadalnością na zakażenia bakteryjne układu pokarmowego skutkujące biegunkami. Ma to związek nie tylko z bezpośrednim działaniem immunomodulującym błonnika, ale przede wszystkim z bardzo korzystnym wpływem diety bogatej w błonnik na mikrobiotę jelitową. Jelita to bardzo ważna część układu odpornościowego – to właśnie w ukrytych w nich bakteriach drzemie wielki potencjał odpornościowy.
  • selen – jest pierwiastkiem znanym ze swoich właściwości poprawiających odporność, niestety z powodu zubożenia gleby jest go coraz mniej w warzywach a przez to i w naszej diecie. Poza warzywami, w których ilość selenu jest uzależniona od żyzności gleby i rodzaju stosowanych nawozów, doskonałym jego źródłem są orzechy (w szczególności brazylijskie), a także ryby, owoce morza, mięso i pełnoziarniste produkty zbożowe.

Mając na uwadze wszystkie powyższe informacje czas, aby przyjrzeć się praktycznym możliwościom ich wykorzystania.

Śniadanie to najważniejszy posiłek dnia

Ta zasada obowiązuje wszystkich, jednak u dzieci ma szczególnie istotne znaczenie. Badania naukowe wykazały, że maluchy jedzące poranny posiłek, mają znacznie większe szanse na pokrycie zapotrzebowania na wszystkie niezbędne składniki odżywcze w ciągu dnia. Pożywne śniadanie nie pozostaje bez wpływu na wyniki w nauce – dzieci, które zjadają posiłek przed wyjściem z domu, mają dużo mniejsze problemy z koncentracją i zapamiętywaniem, co przekłada się na lepsze stopnie. Jak więc skomponować idealne danie na dzień dobry dla dziecka z PNO tak, aby poza podstawową funkcją dostarczania energii, wspierało układ odpornościowy smyka? Skomponować posiłek, w którym znajdą się wszystkie grupy zalecanych składników.

Podstawą śniadania powinny być węglowodany i pełnowartościowe białko – optymalne będzie tu np. pełnoziarniste pieczywo (zawiera błonnik i selen) z dobrej jakości smarowidłem z oleju rzepakowego i oliwy z oliwek (możemy zrobić je sami w domu!) z twarogiem i chudym pieczonym w domu mięsem i warzywami lub wielozbożowe płatki śniadaniowe bez dodatku cukru z mlekiem lub jogurtem naturalnym, łyżką posiekanych orzechów i świeżymi owocami sezonowymi. Jeśli dysponujemy czasem i inwencją twórczą możemy przygotować naleśniki z mąki razowej lub omlet. Unikajmy gotowych płatków, półproduktów i owocowych przetworów mlecznych. Jeśli dziecko ma ochotę na jogurt z owocami – dodajmy je do naturalnego jogurtu sami w domu. Jeśli konieczne jest posłodzenie – użyjmy prawdziwego miodu – on również słynie z naturalnego wspierania odporności - ale pamiętajmy, że nie dodajemy go to gorących potraw, bo traci swoje właściwości i staje się zwykłym cukrem!

Omlet z owocami i czekoladą:

  • 2 jajka od „szczęśliwych kurek”
  • ½ szklanki mleka lub kefiru
  • 2 łyżki mąki żytniej
  • Pasek gorzkiej czekolady 60% kakao rozpuszczony z 2 łyżkami mleka (zamiast polewy czekoladowej można użyć polewy z jogurtu np. greckiego)
  • Kilka świeżych truskawek i ½ małego banana

Domowa granola:

  • Wymieszaj w misce płatki owsiane/żytnie z sezamem, siemieniem lnianym, grubo siekanymi orzechami, wiórkami kokosowymi i tym co lubisz
  • Wlej do mieszanki pół szklanki herbaty wymieszanej z miodem i rozprowadź równomiernie
  • Rozłóż całość na blasze wyłożonej papierem i piecz w temp. 150C przez 25 minut, co 10 minut mieszając
  • Do gotowej granoli dodaj rodzynki lub suszoną żurawinę – przechowuj w słoiku

Obiad, ciepłe doładowanie baterii na resztę dnia

Po wyczerpującym poranku i południu pełnym zajęć, nauki, biegów z przeszkodami po korytarzu dziecko powinno dostać konkretną porcję energii z ciepłym posiłkiem obiadowym. Tradycja niegdyś nakazywała, by był to posiłek dwudaniowy, ale nie jest to konieczne. Kierując się podobną zasadą jak przy śniadaniu – uwzględnieniem wszystkich ważnych dla odporności składników – obiad powinien zawierać: dobre węglowodany, będące źródłem długo uwalnianej energii i błonnika np. kasze, naturalny ryż czy razowy makaron, pełnowartościowe białko – najprościej, kiedy jest to kawałek chudego mięsa lub ryby, duszony lub pieczony, ale dla tych, którzy mają więcej fantazji może to również być soczewica czy cieciorka oraz solidna porcja warzyw w obu formach – na ciepło i na surowo – do nich możemy dodać łyżkę oliwy z oliwek. Starajmy się zdecydowanie unikać smażenia w panierce i głębokim tłuszczu. Nie idźmy na łatwiznę i nie kupujmy gotowych posiłków w sklepach – zazwyczaj znajdziemy w nich to wszystko czego nasze dzieci powinny unikać – sól, cukier, tłuszcze typu trans i substancje konserwujące. Zdecydowane „NIE” również dla fast foodów z tego samego powodu!

Kolorowe kokardki z łososiem:

  • Trójkolorowy makaron „kokardki” z pszenicy durum ugotuj al dente
  • Fileta z łososia z dzikiego połowu ugrilluj na patelni grillowej i podziel na kawałki
  • Cukinie pokrój w kostkę i przesmaż na patelni nieprzywierającej na łyżce oliwy
  • Wszystko połącz na patelni dodaj łyżkę jogurtu greckiego i kilka pomidorków cherry przekrojonych na pół
  • Na talerzu posyp odrobiną sera typu parmezan

Pieczone pałki z kurczaka z ziemniaczkami w mundurkach:

  • Pałki z „wiejskiego” kurczaka natrzyj oliwą wymieszaną z przyprawami i zostaw na godzinę w lodówce, następnie upiecz w naczyniu żaroodpornym lub rękawie do pieczenia
  • Młode małe ziemniaczki wyszoruj, przekrój na ćwiartki i ugotuj na parze razem z kilkoma różyczkami brokułów i kalafiora
  • Jako surówkę poszatkuj kawałek świeżego gruntowego ogórka i kilka pomidorków cherry i dodaj do nich łyżeczkę jogurtu

Kolacja, na nocną regenerację i dobry sen

Podstawowym zadaniem kolacji jest zapewnienie budulca do nocnej regeneracji. Nie powinna być ona ciężka i obfita, gdyż może to niekorzystnie wpłynąć na jakość snu. Można zaproponować dziecku razowe naleśniki lub owsiane placuszki czy kaszę jaglaną z suszonymi owocami i orzechami. Jeśli mamy mniej czasu zdrowa kanapka z serem i warzywami również będzie dobrym wyborem. Nie powinniśmy podawać na kolacje surowych owoców, ponieważ mogą fermentować i powodować bóle brzucha i biegunki w środku nocy. Ważne, by w kolacji znalazło się pełnowartościowe białko oraz źródło wapnia – na przykład z nabiału. Kolacja powinna zostać zjedzona około 2h przed snem. Pamiętajmy też o nadrzędnej zasadzie wszystkich posiłków – nie podawajmy dziecku jedzenia, kiedy ogląda telewizję czy spędza czas przy komputerze. Takie zachowania zwiększają ryzyko rozwoju otyłości i zaburzają pracę ośrodka głodu i sytości.

Jaglanka z miodem i orzechami (zamiast kaszy możesz użyć też komosy ryżowej)

  • Ugotuj kaszę jaglaną na mleku
  • Do lekko ostudzonej kaszy dodaj pokruszone orzechy włoskie i suszoną żurawinę
  • Wymieszaj całość z łyżką miodu naturalnego

Naleśnik razowy z twarogiem i prażonym jabłkiem

  • Ciasto na naleśniki przygotuj z mlekiem, jajkiem i mąką żytnią (możesz użyć mleka migdałowego lub sojowego)
  • Chudy biały ser wymieszaj z jogurtem naturalnym i rodzynkami, nadziej nim naleśnik (złóż w dowolną formę)
  • Jabłko pokrojone w kostkę, upraż w rondelku ze szczyptą cynamonu - wymieszaj z odrobiną miodu po ostygnięciu – na wierzch nałóż złożonego naleśnika

Przekąski, czyli małe co nieco w służbie odporności

Wszyscy, którzy mają dzieci wiedzą, że ciężko wychowywać je bez przekąsek – szczególnie tych słodkich. Zawsze powinniśmy robić wszystko, by mali pacjenci z PNO czuli się jak najmniej „inni” od zdrowych rówieśników, więc i dla nich powinniśmy mieć w zanadrzu zestaw smakołyków, który nie będzie szkodził ich zdrowiu.

Zasada 1: Owoce – zawsze na tak! To naturalna forma słodyczy, a do tego bogactwo witamin i antyoksydantów. Pamiętajmy jedynie, by dokładnie umyć je przed podaniem dziecku.

Zasada 2: Domowe zawsze jest lepsze! Nawet, jeśli to własnej roboty ciasto czy inny słodycz – wykonany w domu z podstawowych składników, nie przetworzonych i pod bacznym okiem rodzica uzbrojonego w wiedzę, czego unikać, na pewno nie wyrządzi szkód. Dbajmy o to, by używać pełnoziarnistej mąki, mało cukru, prawdziwej gorzkiej czekolady oraz świeżych owoców i orzechów. Praktycznie każdy komercyjny smakołyk możemy zrobić sami w zaciszu własnej kuchni.

Zasada 3: Nie dajmy się zwariować – jeśli kolega z przedszkola czy szkoły poczęstuje naszą pociechę „sklepowym” cukierkiem nic się nie stanie, to samo tyczy się kawałka tortu z cukierni na kinderbalu. Najważniejsze, by prawidłowa dieta była żelazną podstawą żywienia naszego dziecka, a odstępstwa nie miały charakteru regularnego. U dzieci z PNO świetnie sprawdzi się zasada zalecana u dzieci zdrowych, czyli model szwedzkiej „słodkiej soboty” - jedzenie słodyczy czy innych mniej zdrowych przekąsek w jednym wybranym dniu tygodnia.

mgr Ewa Kurowska - dietetyk kliniczny, absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego na kierunkach Dietetyka oraz Metodologia Badań Klinicznych. Ukończyła również podyplomowe studium AWF na kierunku Wspomaganie Dietetyczne w Sporcie. Od ponad pięciu lat szczególnie mocno związana z tematem profilaktyki nadwagi i otyłości oraz opieką żywieniową nad kobietą ciężarną i karmiącą. Specjalizuje się również we wspomaganiu dietetycznym pacjentów po operacjach bariatrycznych oraz z założonym balonem dożołądkowym. Doświadczenie kliniczne nieustannie rozwija, współpracując z Kliniką Leczenia Otyłości Szpitala Medicover oraz z Zakładem Medycyny Zapobiegawczej i Higieny WUM. Współpracuje jako ekspert w kampaniach promujących zdrowy styl życia. Jest stałym gościem popularnych programów śniadaniowych. Swoją wiedzę regularnie pogłębia na krajowych i międzynarodowych konferencjach oraz kursach.

Jak większość firm, Active Pharma Sp. z o. o. wykorzystuje pliki cookies, aby pozyskiwać informacje pozwalające między innymi na usprawnienie Stron Internetowych Active Pharma Sp. z o. o.

Pliki cookie, złożone z ciągu liter i znaków, są umieszczane w Twoim komputerze przez serwery stron internetowych. Pozwalają one właścicielowi witryny, którą odwiedzasz, odróżnić Ciebie od innych użytkowników strony. Cookie nie mogą być wykorzystane przez Active Pharma Sp. z o. o. do uruchomienia jakiegokolwiek kodu na Twoim komputerze, a co za tym idzie, nie mogą służyć do uruchomienia na nim wirusów i innego złośliwego oprogramowania. Nie mogą również posłużyć do przeglądania zawartości Twojego komputera.

Dane zbierane i generowane przez pliki cookie (p_auth) na Stronach Internetowych Active Pharma Sp. z o. o. mogą służyć różnym celom, w tym poniższym:

Konieczność: Umożliwienie Ci dostępu do niektórych części serwisu, na przykład zabezpieczonych systemem logowania lub rejestracji

Wydajność i optymalizacja: Odczytywanie informacji na temat tego, w jaki sposób Użytkownicy poruszają się po stronie internetowej, a co za tym idzie, pomagających ją usprawniać

Funkcjonalne: Zapamiętywanie wybranych przez Ciebie opcji, takich jak na przykład wybrany język strony, wpisane Imię etc.

Targetowanie treści informacyjnych i edukacyjnych: potencjalnego, automatycznego dostosowania zawartości prezentowanych serwisów do Twoich potrzeb

Active Pharma Sp. z o. o. nie udostępnia powierzchni reklamowej na swoich serwisach podmiotom trzecim, lecz nie mamy kontroli nad reklamodawcami, którym usługodawcy internetowi umożliwili umieszczanie reklam w trakcie przeglądania przez Ciebie internetu.

Istnieje prawny obowiązek uzyskania Twojej zgody na używanie wszystkich rodzajów plików cookie, z wyjątkiem plików cookie należących do kategorii „Konieczność”. Zgodę tą możesz wyrazić poprzez ustawienia Twojej przeglądarki internetowej.

Aby dowiedzieć się więcej o zarządzaniu plikami cookie, w tym jak dostosować lub zmieniać ustawienia Twojej przeglądarki w celu zablokowania plików cookie lub informowania o ich wysyłaniu, skorzystaj z funkcji Pomoc w Twojej przeglądarce lub odwiedź stronę www.aboutcookies.org, na której znajdziesz informacje na temat zarządzania plikami cookie w różnych przeglądarkach.

Pamiętaj jednak, że całkowite wyłączenie obsługi plików cookie może spowodować obniżenie funkcjonalności Serwisu, na przykład, możesz nie mieć dostępu do wszystkich obszarów serwisu bądź nie otrzymywać spersonalizowanych informacji podczas ich przeglądania.